“Het gaat er niet om hoe oud je wordt, maar hoe je oud wordt’’, zei mijn moeder vaak. Dat is precies het onderwerp van Nieuw Oud, het boek van Tineke Abma, met levenslessen van rolmodellen op leeftijd. Abma zet een verfrissende stap opzij van het dominante verhaal over ouder worden. Niet het bekende rijtje van tekorten (kwetsbaarheid, verlies, aftakeling) staat centraal, maar de rijkdom aan ervaringen die de latere levensfase kunnen verdiepen. Ze schrijft over het vermogen om terug te kijken én vooruit te blijven bewegen, om relaties te herijken, om te reflecteren en te blijven leren. Abma doet dat zonder te vervallen in een gemakzuchtige vergelijking met ‘andere culturen waar ouderen nog respect genieten’. Zo’n cliché zegt vaak meer over onze eigen nostalgie dan over de complexiteit van ouder worden. In plaats daarvan laat ze zien dat waardigheid en erkenning niet voortkomen uit exotische ideaalbeelden, maar uit concrete praktijken van verbondenheid, zorg, aandacht en verbeeldingskracht.
Dat perspectief is niet toevallig. Abma is bijzonder hoogleraar Ouderenparticipatie én bijzonder hoogleraar Kunst en Zorg. Dat dubbele perspectief is op iedere pagina herkenbaar. Nieuw Oud is een boek dat ouder worden laat zien en vooral laat ervaren. Kunst en cultuur zijn niet louter illustratie of ‘aankleding’, maar functioneren als volwaardige taal om de levensverhalen context te geven. De portretten zijn intrigerend, kleurrijk, verrassend en soms ontroerend. Het helpt je als lezer om minder snel te concluderen en eerder te nuanceren.
Het boek is opgebouwd uit drie delen: (1) Verbondenheid en zingeving, (2) Liefde en zorg, en (3) Worden wie je bent. In elk deel worden mensen geportretteerd die Abma expliciet neerzet als rolmodellen voor positief ouder worden, niet in de zin van happy ageing, maar als mensen die laten zien hoe je op latere leeftijd kunt omgaan met ambiguïteit. Wat betekent verbondenheid als je netwerk kleiner wordt of verschuift? Hoe geef je zorg zonder jezelf te verliezen, of hoe ontvang je zorg zonder je autonomie weg te zien glijden? En wat betekent ‘worden wie je bent’ wanneer de tijd tegelijk ruimer en schaarser voelt? Abma’s rolmodellen beantwoorden die vragen niet met slogans, maar met levensverhalen: met keuzes, omwegen, mislukkingen, humor, verlies, verlangen, en soms met een onverwachte herstart.
Een grote kwaliteit van Nieuw Oud is dat het ouder worden niet wordt neergezet als individueel project – ‘je moet er het beste van maken’-, maar als een relationeel en sociaal proces. Zingeving ontstaat in contact, liefde vraagt oefening, zorg is nooit alleen een taak maar ook een vorm van morele en emotionele afstemming. Daarmee is het boek ook een subtiele correctie op een te smalle opvatting van ‘positief ouder worden’ die soms doorschiet naar zelfoptimalisatie. Abma’s perspectief is breder en tegelijk veeleisender: het gaat om aandacht, presentie, ruimte voor complexiteit, en om de vraag hoe we als samenleving condities scheppen waarin dat mogelijk blijft.
Bijzonder zijn bovendien de foto’s, die niet alleen schitterend zijn in esthetische zin, maar ook inhoudelijk werken: ze geven de geportretteerden een vorm van agency en aanwezigheid die je niet altijd aantreft in publicaties over ouderdom. De beelden ondersteunen het kernpunt van het boek: ouder worden is niet een categorie waar je in belandt, maar een levensfase waarin je als mens mens blijft, als partner, vriend(in), maker, zorggever, activist, luisteraar, leerling.
Een voorzichtig kritiekpunt is denkbaar. Wie Abma kent als wetenschapper en methodologisch vernieuwende denker, kan af en toe verlangen naar iets meer expliciete inbedding in recent onderzoek. De portretten dragen veel, en de reflectie is rijk, maar de koppeling met actuele wetenschappelijke discussies over bijvoorbeeld levensloopongelijkheid, sociale determinanten van gezondheid, arbeid en pensioen, of de nieuwste inzichten uit gerontologie en zorgethiek had op sommige plekken het betoog nog steviger kunnen verankeren zonder dat het boek zijn literaire en kunstzinnige kracht zou verliezen. Nu blijft de lezer soms achter met de wens: geef me nét iets meer duiding, nét iets meer brug tussen het persoonlijke verhaal en het grotere veld.
Dat gezegd hebbende: Nieuw Oud is een boek dat je niet primair leest om ‘bij’ te zijn, maar om anders te gaan kijken. Het biedt taal, beelden en voorbeelden waarmee ouder worden minder snel een probleem wordt dat opgelost moet worden, en meer een ervaring die begrepen, gedeeld en gewaardeerd kan worden. Voor professionals in zorg en welzijn, beleidsmakers, docenten, studenten, mantelzorgers én voor oudere lezers zelf is dit een uitnodiging om de blik te verbreden: weg van de karikaturen, richting het volle spectrum van wat een mensenleven in de tweede helft kan zijn. Daarmee is Nieuw Oud een warm, esthetisch en inhoudelijk rijk boek dat een overtuigend nieuw perspectief op ouder worden opent. Het laat zien dat ‘nieuw oud’ niet gaat over een hip etiket, maar over een andere manier van waarderen: de ouderdom als fase van verdieping, verbinding en wording.