Traumatische ervaringen kunnen leiden tot psychische problemen en verlies van welzijn. Meest bekend is een posttraumatische stress-stoornis (PTSS), met veel of met beperkte klachten. Hoewel steeds meer bekendheid wordt gegeven aan PTSS, ook door mensen die hieraan lijden, wordt een traumatische geschiedenis en de effecten ervan, zoals PTSS bij ouderen vaak niet herkend. Daar komt bij dat ouderen het vaak lastig vinden om over traumatische ervaringen of indringende gebeurtenissen te praten. Soms hebben ze deze geheim gehouden, ook voor hun partner of kinderen. Ten onrechte wordt wel gedacht dat herinneringen aan traumatische ervaringen en de gevolgen daarvan afvlakken als iemand ouder wordt, zodat men daar minder last van heeft. Dat blijkt meestal niet het geval te zijn. Herbelevingen van traumatisch gebeurtenissen treden soms juist op latere leeftijd opnieuw of voor het eerst op, als de weerbaarheid afneemt. PTSS klachten kunnen namelijk ook op oudere leeftijd ontstaan, uitgelokt door verlieservaringen of cognitieve achteruitgang, zoals bij dementie.
Dit nummer van Geron belicht verschillende kanten van traumatische ervaringen van ouderen, PTSS en ook de behandeling, zoals EMDR en zorgverlening van ouderen met last van ingrijpende gebeurtenissen. De samenhang met weerbaarheid komt hierbij ook naar voren. Marja Vink introduceert in haar artikel psychotrauma en PTSS met de verschijnselen die zich daarbij voordoen. Ze laat ons kennismaken met Joke, die al sinds haar 13de een groot geheim bij zich draagt. Nu ze ouder wordt heeft ze last van de effecten daarvan en vertelt ze voor het eerst over haar heftige geheim. Via haar komen we meer te weten over de effecten van psychotrauma en PTSS en welke aanslag dit doet op welbevinden en gezondheid. Vink beschrijft daarbij ook wat maakt dat het herkennen van een traumatische geschiedenis en de invloed van traumatische ervaringen juist bij ouderen extra lastig is.
Jeanette Lely laat het dubbele gezicht van weerbaarheid en veerkracht zien in het verhaal van oud politieman Thomas. Coping en veerkracht dienen primair als bescherming wanneer mensen indrukwekkende gebeurtenissen meemaken, maar kunnen ook leiden tot chronische vermijding. Daarmee worden ze een valkuil voor het welzijn en de gezondheid van iemand. En juist deze vermijding bemoeilijkt het ontdekken van traumatische ervaringen in de levensloop van een oudere. Ook laat Lely de verwarring van PTSS klachten met klachten door dementie zien.
In het verhaal van Thomas komen andere vormen van coping naar voren, die ruimte geven voor verwerking en verhogen van het welzijn juist door anders naar de ingrijpende gebeurtenissen te leren kijken.
Het minder belastend maken van traumatische herinneringen, is waar het artikel van Demi Havermans en Maarten Steffens over gaat. Zij benoemen dat gebeurtenissen die jarenlang op de achtergrond zijn gebleven in de oudere levensfase opnieuw kunnen opspelen en alsnog veel spanning, verdriet en angst kunnen oproepen. Zij gaan in op een behandeling die steeds vaker wordt ingezet bij PTSS: Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR). Onderzoek laat zien dat ouderen, zelfs ouderen met dementie, net zo goed kunnen profiteren van EMDR als jongere volwassenen, soms door deze behandeling in een andere vorm toe te passen. Zo kan ook op latere leeftijd het verwerken van traumatische herinneringen leiden tot minder klachten en een betere kwaliteit van leven.
Jelte Woudsma en Gea van Dijk gaan in hun artikel in op traumasensitieve zorg voor mensen met dementie die in een verpleeghuis wonen en onbegrepen gedrag vertonen. Verminderd welzijn door effecten van traumatische ervaringen gaat meestal gepaard met negatieve spanning en herbelevingen van het trauma. Deze verschijnselen worden soms uitgelokt door zogenaamde ‘trauma-triggers’. Woudsma en Van Dijk beschrijven de kernwaarden van Trauma Informed Care (TIC), traumasensitieve zorgverlening bij mensen met dementie en traumatische ervaringen, waarmee veiligheid, vertrouwen en inclusiviteit wordt geboden. Een recent ontwikkelde TIC-tool kan het implementeren van traumasensitieve zorg binnen een ouderenzorgorganisatie ondersteunen.
Niet alleen de thema-artikelen, ook de boekbespreking van ‘Trauma sporen’ van psychiater Bessel van der Kolk, het gedicht ‘Vliegtuig’ van Johanna Kruit en de grafiek over afnemende aantal mensen die nog levende herinneringen hebben aan de Tweede Wereldoorloghebben betrekking op het thema trauma.
Kortom, in onze ogen een veelzijdig en interessant themanummer, dat tegelijkertijd ons bewustzijn over het voorkomen van ingrijpende gebeurtenissen en het effect daarvan op ouderen kan versterken.
Behalve deze thema-bijdragen bevat deze editie van Gerōn uiteraard ook weer een variatie aan andere interessante artikelen over de wereld van ouderen.
We wensen u veel leesplezier toe!